De uitdaging
Juristen hebben grote invloed op hoe snel en effectief de samenleving verduurzaamt. Ze stellen de contracten op waarmee bedrijven investeren, adviseren bestuurders over hun strategie, en beslissen als rechter over geschillen. Of het klimaat hier in meeweegt, hangt af van de jurist die aan tafel zit. Een advocaat die een overname begeleidt, kan alleen naar de financiële risico's kijken, of ook naar de klimaatrisico's van het bedrijf dat wordt gekocht. Een jurist die een huurcontract voor een kantoorpand opstelt, kan wel of geen afspraken maken over energiebesparing.
Er is steeds meer kennis over klimaat en recht, maar die staat vooral in gespecialiseerde boeken en artikelen. De juristen die niet gespecialiseerd zijn, werken met de vertrouwde handboeken, cursussen en vakbladen van hun eigen rechtsgebied. Daar is het antwoord op de vraag wat het klimaat voor hun vak betekent vaak nog lastig te vinden.
Klimaatrecht is dus nog steeds vooral een specialisme binnen het 'gewone' recht. De invloed die juristen kunnen hebben op het verduurzamen van de samenleving, wordt hierdoor onvoldoende benut.
Het project
Recht voor Klimaat wil dat klimaat- en natuurbelangen in 2030 meewegen in de hele rechtspraktijk, in elk rechtsgebied. Wij richten ons in dit project daarom op de vraag: hoe zorg je ervoor dat kennis over klimaat en recht niet bij specialisten blijft, maar doorwerkt in de dagelijkse praktijk van elk rechtsgebied?
Om deze vraag te beantwoorden, ontwikkelen we als eerst een werkwijze aan de hand waarvan je per rechtsgebied (bijvoorbeeld het ondernemingsrecht, het huurrecht of het aanbestedingsrecht) zichtbaar maakt wat het klimaat voor het vakgebied betekent. De werkwijze brengt in kaart waar het recht de klimaattransitie helpt, waar het knelt en welke juridische vragen nog geen duidelijk antwoord hebben.
We testen deze werkwijze in een pilot met twee rechtsgebieden. Met juristen uit de rechtspraktijk, wetenschappers en auteurs van vakliteratuur stellen we vast welke rechtsgebieden zich het best lenen voor de pilot, en wat nodig is om klimaatkennis daar een vaste plek te geven. Daarna maken we voor elk rechtsgebied het overzicht. In het ondernemingsrecht kan zo'n overzicht bijvoorbeeld laten zien dat de zorgplicht van bestuurders ruimte biedt om klimaatrisico's mee te wegen, hoe ver die ruimte volgens rechtspraak en literatuur nu reikt, en welke vragen nog openliggen.
Het gemaakte overzicht toetsen en verdiepen we in rondetafelgesprekken met een vakcommissie van Recht voor Klimaat, sleutelfiguren uit het rechtsgebied en wetenschappers. De uitkomsten van de pilots werken we uit in een praktijkstuk en een wetenschappelijk artikel. We beschrijven de werkwijze op zo'n manier zodat anderen haar kunnen herhalen.
Om het klimaat in het rechtsgebied te laten landen is onderwijs belangrijk. Juristen leren hun vak aan de universiteit en houden het bij met handboeken en cursussen. Als klimaat daar een vaste plek krijgt, wordt het voor de volgende generatie juristen vanzelfsprekend. Daarom werken we samen met universiteiten. Studenten en promovendi kunnen meewerken aan de artikelen, en docenten kunnen de overzichten gebruiken in hun onderwijs.
De resultaten
Het project levert twee concrete resultaten op.
Ten eerste, voor de twee pilot-rechtsgebieden ligt er een uitgewerkt overzicht van waar het recht helpt en knelt. We leggen de rondetafelgesprekken vast in een verslag, we maken een praktijkstuk van de inzichten van de vakcommissie en schrijven wetenschappelijke artikelen. De artikelen bieden we aan bij juridische tijdschriften en maken we daarna open beschikbaar.
Ten tweede, we hebben een beproefde werkwijze waarmee juristen in andere rechtsgebieden zelf aan de slag kunnen. De beschrijving van de werkwijze publiceren we op de website van Recht voor Klimaat, zodat andere commissies en rechtsgebieden haar kunnen toepassen.
Uiteindelijk is dit project een eerste stap naar en Klimaatatlas. We zijn hiertoe geïnspireerd door de Britse Law and Climate Atlas van het Cambridge Centre for Climate Engagement (Universiteit van Cambridge). Deze Atlas laat per rechtsgebied zien hoe klimaatverandering het werk van juristen raakt. Wij vertalen dit idee naar de Nederlandse praktijk.
De Klimaatatlas is geen boek of website die in één keer af is, maar een groeiende verzameling kennis per rechtsgebied. De Klimaatatlas groeit na het project dus door. Andere vakcommissies van Recht voor Klimaat, een netwerk van meer dan 350 juristen, kunnen met de beschreven werkwijze hun eigen rechtsgebied in kaart brengen.
Interessant voor jou?
Het project is interessant voor juristen in de praktijk, zoals advocaten, bedrijfsjuristen, notarissen, overheidsjuristen en rechters, die willen weten wat klimaat voor hun eigen vakgebied betekent. Ook auteurs en redacties van juridische handboeken en vakliteratuur, juridische uitgevers en opleiders kunnen met de resultaten aan de slag. Docenten en studenten rechten krijgen materiaal om klimaat in het reguliere onderwijs te behandelen, en wetenschappers krijgen zicht op open onderzoeksvragen. Tot slot is de werkwijze bruikbaar voor andere netwerken en organisaties die wetenschappelijke kennis willen laten doorwerken in de beroepspraktijk.
