De uitdaging
Grote klimaatvraagstukken worden vaak besproken in cijfers, plannen en technische oplossingen. De ervaringen van bewoners – bijvoorbeeld met een te warm huis, vocht en schimmel, wateroverlast of een gebrek aan groen –en bijbehorende zorgen, hebben nog geen plek in dit verhaal. Klimaatonrechtvaardigheid is daardoor niet altijd direct zichtbaar.
Dit is echter wel nodig. Situaties van klimaatonrechtvaardigheid kunnen gevoelens van collectieve pijn, rouw en onzekerheid oproepen. Er is dus behoefte aan manieren om deze ervaringen zichtbaar en bespreekbaar te maken. Om bewoners zelf een stem te geven in het gesprek over een klimaatbestendige buurt.
Het project
In dit project, Klaagzang voor het Weer, onderzoeken we manieren om ervaringen van bewoners te vertellen, te verbeelden en samen te onderzoeken. Niet alleen zorgen en verdriet krijgen daarin een plek, maar ook humor, plezier, trots en verbondenheid. We doen dit aan de hand van artistiek onderzoek in Amsterdam-Noord. Artistiek onderzoek kan ervaringen zichtbaar en hoorbaar maken op een manier die cijfers en beleidsdocumenten niet kunnen.
Amsterdam-Noord is een laaggelegen stadsdeel met een geschiedenis die sterk met water verbonden is. De ligging, de waterinfrastructuur en de herinneringen aan overstromingen spelen nog altijd mee in hoe bewoners het weer en hun leefomgeving ervaren. Klimaatverandering vergroot de druk op de wijk door onder meer hevige regen en wateroverlast en periodes van extreme hitte. De gevolgen raken bewoners niet op dezelfde manier: de kwaliteit van woningen, de aanwezigheid van groen en de sociaaleconomische situatie spelen daarbij een rol.
In dit project brengen we bewoners van Amsterdam-Noord, drie samenwerkende partners – het Conservatorium van Amsterdam, De Muziekstraat en Amsterdam Weerproof – én het weer samen. Amsterdam Weerproof deelt kennis over klimaatadaptatie, zoals omgaan met hitte, hevige regen en wateroverlast. De Muziekstraat brengt ervaring mee met muziek maken in en met de buurt. Het Conservatorium van Amsterdam draagt bij aan muzikaal onderzoek en compositie.
We verzamelen verhalen en ervaringen van bewoners via laagdrempelige workshops, gesprekken aan tafel en ontmoetingen tijdens buurtactiviteiten. Daarbij praten we bijvoorbeeld over warme huizen, regenbuien, water op straat, groen en veranderingen in de buurt. Ook geluiden en andere indrukken uit de omgeving kunnen worden verzameld. Vervolgens kiezen we samen terugkerende thema’s, uitspraken en geluiden. Studenten en musici verwerken dit materiaal tot een meerstemmig koorstuk. Meerstemmig betekent dat verschillende zangstemmen tegelijk klinken en zo verschillende ervaringen naast elkaar hoorbaar maken. Een lokaal koor studeert het stuk in en voert het uit op openbare plekken in Amsterdam-Noord.
Door verhalen, geluiden en ervaringen te vertalen naar een gezamenlijke muzikale klaagzang, ontstaat ruimte om verschillende perspectieven naast elkaar te laten klinken. Het doel is niet alleen om zorgen en verlies te delen, maar ook om verbinding, herkenning en een gevoel van gezamenlijke betrokkenheid bij de toekomst van de buurt te versterken. Door samen te zingen, worden persoonlijke zorgen herkenbaar als ervaringen die mensen met elkaar delen. Zo kan kunst nieuwe gesprekken en vormen van betrokkenheid bij klimaatadaptatie op gang brengen.
De resultaten
We delen de resultaten via openbare uitvoeringen in Amsterdam-Noord, een film, een podcast, en een methodologische gids.
Het belangrijkste artistieke resultaat is het koorstuk, gebaseerd op verhalen en ervaringen van bewoners van Amsterdam-Noord. Het stuk wordt tijdens meerdere openbare momenten in Amsterdam-Noord uitgevoerd. Het maakproces van het koorstuk en de uitvoeringen worden vastgelegd in beeld en geluid. Daaruit maken we een korte documentaire en een reeks korte films waarin zowel het maakproces als de stemmen van bewoners centraal staan.Ook maken we en podcast waarin je hoort hoe bewoners hun ervaringen delen, hoe dit wordt omgezet in muziek en hoe het koor de muziek uitvoert. De podcast kan worden verspreid via de kanalen van de betrokken organisaties en lokale media.
Er komt ook een praktische methodologische gids. Daarin beschrijven we hoe je met bewoners verhalen en geluiden kunt verzamelen en deze via muziek en gezamenlijke activiteiten kunt vertalen naar een gesprek over klimaatverandering. De gids is bedoeld om andere culturele organisaties, kunstenaars en klimaatmakers te inspireren om met deze aanpak in hun eigen buurt aan de slag te gaan. De gids en de ervaringen uit het project worden gedeeld met culturele organisaties, muziekdocenten, kunstenaars en professionals die werken aan klimaatadaptatie. Zo kunnen anderen de aanpak leren kennen en onderdelen ervan toepassen in hun eigen buurt.
Andere resultaten zijn de verzamelde buurtverhalen, thema’s en geluiden, de gezamenlijke workshops en de samenwerking tussen bewoners, kunstenaars en klimaatpartners. Ook levert het project kennis op over hoe muziek en publieke activiteiten kunnen bijdragen aan ontmoeting, gesprek en betrokkenheid bij klimaatadaptatie.
Interessant voor?
Het project is in de eerste plaats bedoeld voor bewoners van Amsterdam-Noord: mensen die de gevolgen van hitte, regen en andere veranderingen in hun directe leefomgeving ervaren. Tegelijk willen we ook andere buurtbewoners, bezoekers en organisaties bereiken. Door de ervaringen in de openbare ruimte te laten horen, nodigt het project een breder publiek uit om te luisteren, mee te denken en in gesprek te gaan over een klimaatbestendige en rechtvaardige buurt.
Culturele organisaties, kunstenaars, muzikanten, muziekdocenten en koren kunnen leren van de manier waarop muziek en artistiek onderzoek worden ingezet om lokale kennis en ervaringen te verzamelen en te delen. Voor organisaties die werken aan klimaatadaptatie, zoals gemeenten en klimaatnetwerken, laat het project zien hoe bewonerservaringen op een toegankelijke en creatieve manier betrokken kunnen worden bij klimaatvraagstukken. De methodologische gids biedt praktische aanknopingspunten om deze werkwijze ook in andere buurten en (onderzoeks-) contexten te gebruiken.
Wetenschappelijke samenvatting
Lamentation for the Weather: Climate Justice in Amsterdam Noord
Lamentation for the Weather explores how the Dutch habit of complaining about the weather can become a way to voice collective pain, grief, and uncertainty in Amsterdam North—one of the neighbourhoods most affected by climate injustice and least heard in climate debates. Combining climate research (Weerproof), community art (Muziekstraat), and polyphonic vocal practice (Conservatorium van Amsterdam), the project gathers local experiences and translates them into choral music. This music is rehearsed and performed by a local choir in public spaces, alongside a documentary, a series of promotional films, and a methodological guide on voicing climate injustice through art.
